Polska ma jeden z największych w Europie potencjałów produkcji biogazu i biometanu, a „zielony gaz” może w najbliższych latach stać się nowym paliwem dostępnym na stacjach paliw – także niezależnych operatorów. O planach rozwoju rynku biometanu, współpracy z sektorem paliwowym oraz projektach realizowanych wspólnie z Grupą ORLEN mówi minister rolnictwa Stefan Krajewski.

W Polsce działa prawie 8 tys. stacji paliw, które w najbliższych latach będą musiały odnaleźć się w realiach transformacji energetycznej transportu. Czy biometan – produkowany z surowców rolniczych – może stać się jednym z paliw przyszłości dostępnych na stacjach i realną szansą zarówno dla rolników, jak i operatorów stacji?

 W świetle aktualnej sytuacji geopolitycznej i w dobie kryzysu energetycznego zwiększanie udziału stabilnych instalacji OZE, jakimi są instalacje biogazu i biometanu, a także uniezależnienie się od zewnętrznych dostawców energii jest szczególnie istotne. Biometan produkowany z surowców rolniczych oraz pozostałości i odpadów z rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego może nie tylko być wykorzystywany do „zazielenienia gazu” w sieciach gazowych, ale również stać się paliwem dostępnym na stacjach paliw.

Jak duży potencjał produkcji biometanu w Polsce widzi resort rolnictwa i w jakim horyzoncie czasowym paliwo to może być realnie dostępne na większej liczbie stacji paliw?

 Potencjał Polski w zakresie biogazu i biometanu jest jednym z największych w Europie – zajmujemy trzecie miejsce pod względem dostępnych surowców. Szacunki wskazują, że możliwe jest pozyskanie nawet ponad 7,8 mld m³ biogazu rocznie, a przy uwzględnieniu surowców z przetwórstwa rolno-spożywczego – nawet dwukrotnie więcej. W obliczu obecnych wyzwań geopolitycznych, rozwój sektora biogazu i biometanu staje się nie tylko potrzebą, ale wręcz koniecznością. Unijny plan REPowerEU zakłada zwiększenie produkcji biometanu do 35 mld m³ do 2030 roku. To cel, do którego realizacji Polska ma szanse istotnie się przyczynić.

Czy Ministerstwo Rolnictwa widzi w biometanie szansę na dodatkowe źródło przychodów dla rolników, a jednocześnie nowy produkt dla stacji paliw?

 Rozwój sektora biogazu i biometanu jest istotny dla rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego, nie tylko ze względów energetycznych, ale również z uwagi na coraz większą konkurencję międzynarodową oraz rosnące wymogi środowiskowe. Z naszych szacunków wynika, że wykorzystanie jedynie surowców z rolnictwa (potencjał biogazowni rolniczych o mocy 2 GW) umożliwia powstanie około 10 tys. nowych miejsc pracy w biogazowniach rolniczych, przychody w wysokości około 3 mld zł rocznie dla dostawców biomasy, zmniejszenie o 12,5 mln ton emisji CO₂ rocznie, a także uzyskanie około 60 mln ton produktu pofermentacyjnego rocznie, co może zastąpić 25% nawozów azotowych i 50% nawozów potasowych.

Rolnicy i inwestorzy często wskazują na wysokie koszty oraz skomplikowane procedury przy budowie instalacji biogazowych i biometanowych. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby przyspieszyć rozwój takich projektów?

 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi od lat podejmuje aktywne działania, by biogaz i biometan znalazły należne miejsce w krajowych dokumentach strategicznych. Staramy się na bieżąco reagować na problemy zgłaszane przez branżę. Wspieramy rozwój tego sektora zarówno poprzez inicjatywy legislacyjne, jak i programy wsparcia operacyjnego i inwestycyjnego. Tzw. „specustawą biogazową” wprowadzono ułatwienia w trzech głównych obszarach: w procesie inwestycyjnym, w obszarze wykorzystania substratów oraz w zakresie rolniczego wykorzystania produktu pofermentacyjnego. Wprowadzone zostało również wsparcie operacyjne w postaci ceny referencyjnej dla energii elektrycznej wytworzonej z biogazu rolniczego w wysokości do 1025 zł/MWh, jak również ceny referencyjne dla biometanu z biogazu rolniczego wynoszącej 545 zł/MWh.

 Aby umożliwić przyłączanie biogazowni do sieci energetycznych zagwarantowano w ramach REPowerEU budżet prawie 1 mld euro na budowę lub modernizację sieci dystrybucyjnych. Ponadto w ustawie z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (podpisanej przez Prezydenta RP 2 kwietnia 2026 r.), na wniosek MRiRW: zagwarantowano możliwość przyłączenia biogazowni rolniczych do sieci poprzez zawieranie umów o przyłączenie z każdym wnioskodawcą realizującym inwestycję biogazu rolniczego oraz rozbudowę sieci przez Operatorów Systemu Dystrybucyjnego, wprowadzono zasadę, że biogazownie rolnicze mogą podlegać ograniczeniu generowanej mocy lub odłączaniu od sieci w ostatniej kolejności. Co istotne, w rozwiązaniu uwalniającym dotychczasowe moce przyłączeniowe, zagwarantowano również odpowiednio długi okres obowiązywania umów przyłączeniowych dla biogazowni rolniczych, aby możliwe było pozyskanie stosownych pozwoleń na budowę. W przypadku elastycznych umów o przyłączenie do sieci, w okresie od marca do września zapewniono odbiór energii przez co najmniej 14 godzin w ciągu doby oraz możliwość wytwarzania energii w pozostałych godzinach doby, o ile nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa pracy sieci. W przypadku konieczności wprowadzania ograniczeń w generowanej przez biogazownie mocy wprowadzono obowiązek rekompensat.

 Jednocześnie staramy się zapewniać wsparcie finansowe dla biogazowni rolniczych jak chociażby program „Energia dla wsi” z budżetem 3 mld zł, w którym aż 90% złożonych wniosków dotyczy budowy biogazowni rolniczych. Nie można pominąć również działań informacyjno-edukacyjnych prowadzonych przez KOWR w celu uzyskania akceptacji społecznej dla powstawania tego typu instalacji.

Jaką rolę w rozwoju rynku biometanu ma pełnić wspomniany przez Pana Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i jakie konkretne działania w tym obszarze są dziś prowadzone?

 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa jest organem rejestrowym dla wytwórców biogazu rolniczego, energii elektrycznej z biogazu rolniczego oraz biometanu z biogazu rolniczego. Według danych KOWR, w naszym kraju funkcjonują 284 biogazownie rolnicze, w tym 79 mikrobiogazowni prowadzonych przez rolników. Rocznie mogą wytwarzać około 0,8 mld m³ biogazu oraz ponad 2 mln m³ biometanu. Na mocy przepisów ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 294), KOWR prowadzi działania ukierunkowane na wspieranie i rozwój odnawialnych źródeł energii, w szczególności w rolnictwie. W ramach tych kompetencji, KOWR prowadzi działania informacyjno-promocyjne i edukacyjne rozpowszechniające wiedzę m.in. o biogazie rolniczym, biometanie i spółdzielniach energetycznych. W latach 2024–2025, KOWR co roku zrealizował po ok. 20 szkoleń z zakresu biogazu rolniczego, w tym szkolenia dla rolników. W 2024 r. wzięło w nich udział blisko 600 osób, a w 2025 r. ponad 300. Równocześnie szkoleni byli przedstawiciele samorządu terytorialnego – w 2024 r. ok. 150 osób i w 2025 r. ok. 240. W 2026 r. zaplanowanych zostało po 8 szkoleń dla 320 rolników i tylu samo samorządowców w temacie biogazu rolniczego i spółdzielni energetycznych. Ponadto KOWR planuje organizację konkursu dla uczniów szkół podstawowych, którego celem będzie promocja OZE. W zeszłym roku do udziału zgłoszonych zostało blisko 1500 prac.

Ogłoszona niedawno współpraca pomiędzy Grupą ORLEN a Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa wzbudziła duże zainteresowanie rynku. Jakie są główne cele tej inicjatywy i czego możemy spodziewać się w pierwszym etapie jej realizacji?

 Podstawowym celem umowy podpisanej 12 lutego 2026 r. pomiędzy KOWR a Grupą ORLEN jest wspólne działanie przy budowie, eksploatacji i rozwoju instalacji biogazowych oraz biometanowych w Polsce. Obecnie dopracowywane są szczegóły tej współpracy. Obejmują m.in. powołanie zespołów roboczych i wskazanie potencjalnych lokalizacji tych instalacji. Przy wyborze brane będą pod uwagę takie kwestie jak dostępność surowców, dostęp do sieci gazowej, zgodność z planami zagospodarowania przestrzennego, możliwość wykorzystania gruntów z zasobów KOWR, a także uzyskanie niezbędnych pozwoleń i akceptacja lokalnych społeczności. Zakładamy wykorzystanie potencjału technologicznego Grupy ORLEN i zasobów KOWR, aby lepiej zagospodarować dostępne surowce i zwiększyć produkcję zielonego gazu, który może być wykorzystywany m.in. jako bioCNG lub bioLNG.

Czy biometan produkowany w ramach tej współpracy może w przyszłości trafić również do sprzedaży na stacjach innych operatorów niż ORLEN, w tym na stacjach niezależnych?

 Właściciel instalacji biometanowej będzie mógł swobodnie decydować, co zrobić z wyprodukowanym biometanem. Od jego decyzji biznesowych będzie zależało, czy trafi on na stacje ORLEN, czy też do sprzedaży w innych, niezależnych punktach.

W jaki sposób rząd chce zachęcić sektor paliwowy – w tym niezależnych operatorów stacji – do inwestowania w infrastrukturę dla bioCNG i bioLNG?

 W tym zakresie warto zwrócić uwagę na podział kompetencji określony w ustawie z 4 września 1997 r. Zgodnie z nią kwestie związane z rozwojem technologii nisko- i zeroemisyjnych, w tym odnawialnych źródeł energii oraz transportu, należą do ministra ds. klimatu. Z kolei za kształtowanie polityki energetycznej państwa, w tym rozwój infrastruktury energetycznej, odpowiada minister ds. energii.

Czy Ministerstwo Rolnictwa traktuje rozwój biometanu jako jeden z priorytetów polityki rolno-energetycznej państwa, czy raczej jako uzupełnienie innych działań transformacyjnych?

 Dla resortu rolnictwa kluczowe jest, aby transformacja energetyczna przebiegała w sposób zrównoważony – tak, aby rozwój odnawialnych źródeł energii nie ograniczał produkcji rolnej ani żywności. Zależy nam, aby inwestycje OZE na obszarach wiejskich miały lokalny charakter, opierały się na dostępnych zasobach i odpowiadały potrzebom lokalnych społeczności. Taka transformacja może zapewnić rolnikom i mieszkańcom wsi większe bezpieczeństwo oraz samowystarczalność energetyczną, a także realnie obniżyć koszty energii. Przyniesie też korzyści środowiskowe takie jak poprawę jakości powietrza i stanu środowiska naturalnego. W efekcie przełoży się to na wyższy poziom życia na obszarach wiejskich, większą konkurencyjność polskiego rolnictwa i wzrost atrakcyjności inwestycyjnej tych terenów. Dlatego, tworząc instrumenty wspierające rozwój energetyki opartej na OZE, szczególną uwagę kierujemy na technologie najlepiej wspierające sektor rolno-spożywczy. Naszym celem jest także zwiększenie niezależności rolnictwa i przetwórstwa od zewnętrznych dostaw energii oraz zapewnienie stabilności jej dostaw.

Wywiad ukazał się w wydaniu 2/2026 „Paliwa Płynne”