Prezentacje i wywiady

Prezentacje i wywiady

STIR ma chronić uczciwych podatników - z Filipem Świtałą, dyrektorem departamentu systemu podatkowego w Ministerstwie Finansów, rozmawia Paweł Bernaciak


Jaki jest cel ustawy STIR?

Mówiąc w skrócie, jej głównym celem jest ograniczenie wyłudzeń w obszarze VAT (ang. Value Added Tax - podatek od towarów i usług przyp. red), czyli przede wszystkim walka tzw. karuzelami VAT. Może zacznę od przedstawienia tego, jak działa mechanizm takich karuzeli. Mamy w niej trzy rodzaje podmiotów: brokera (którym może być także uczciwy przedsiębiorca), bufora oraz „znikającego podatnika” (ang. missing trader). Każdy z uczestników pełni inną rolę. Jeden w ogóle nie raportuje, a inny z kolei odprowadza VAT, ale tylko w minimalnym stopniu. To, co jest charakterystyczne dla karuzeli, to wielokrotny obrót tym samym towarem, aby przestępcom zwrócił się koszt jego zakupu. Największy problem polega na tym, że w karuzeli VAT, obok buforów i uczciwego przedsiębiorcy, występuje wspomniany „znikający podatnik”, który wystawia fakturę, ale nie odprowadza należnego podatku do urzędu skarbowego. Kiedy właściwe organy zorientują się, że nie zapłacił należności i przyjdą na kontrolę, jest już jednak za późno. Nie da się już przechwycić kwoty VAT, która – przechodząc przez konta różnych podmiotów – została już wyprowadzona z polskiego systemu bankowego. STIR, czyli System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej, ma właśnie zapobiec takim sytuacjom.

 

W jaki sposób będzie działał ten system?

Banki i SKOK-i, obsługujące podatników, będą raportowały w sposób automatyczny dwa rodzaje danych. Pierwsze są to dane dotyczące części klientów (przede wszystkim przedsiębiorców), drugie to są dane dotyczące transakcji wykonywanych przez te podmioty. Informacje będą trafiały do Krajowej Izby Rozliczeniowej, która prowadzi system teleinformatyczny, określany właśnie jako STIR. W tym systemie informacje przekazane przez banki będą łączone z danymi z publicznie dostępnych rejestrów, takich jak: KRS i CEIDG. Dzięki temu, że ta analiza będzie miała charakter sektorowy, będzie dokładnie widać, że pewne podmioty są ze sobą powiązane, czego nie jest w stanie wyłapać pojedynczy bank. Następnie STIR przekaże do Krajowej Administracji Skarbowej te informacje, które otrzymał od banków i SKOK-ów, czyli te dotyczące klientów i te dotyczące transakcji, a także dokona analizy ryzyka. W celu ochrony prywatności w przypadku transakcji dotyczących osób fizycznych STIR będzie je filtrować i przekaże je do KAS-u, ale wyłącznie w formie zagregowanej.

Projektując te rozwiązania w 2017 r., usiedliśmy do stołu z informatykami, sektorem bankowym, KIR-em i ustaliliśmy, jakie informacje mogą być przekazywane i jakie są dostępne ku temu narzędzia. Ten projekt rósł - jego formalny proces rozpoczął się w lutym 2017 r. i w tzw. międzyczasie był oczywiście zmieniany. Po wejściu w życie nastąpił etap kalibracji systemu. Banki właśnie przekazały pierwsze informacje o klientach do KIR-u. Za parę miesięcy rozpocznie się przekazywanie także zestawień transakcji. Algorytmy, które są wykorzystywane do wyłapywania nieuczciwych podmiotów, są w tej chwili kalibrowane. Myślę, że w ciągu najbliższych kilku miesięcy będziemy w stanie zobaczyć pierwsze efekty. Zanim rozpoczniemy blokady rachunków, zależy nam na przetestowaniu systemu, żeby z dużą dokładnością znajdował on oszustów podatkowych, ale nie był przyczyną uciążliwości uczciwych przedsiębiorców. Jednak już na podstawie pierwszych testów można stwierdzić, że STIR faktycznie pokazuje jedynie podejrzane podmioty, pomimo że nie otrzymał jeszcze pełnych danych. Należy pamiętać, że nas interesują przelewy związane z działalnością gospodarczą, z podatnikami, którzy faktycznie mogą wystawiać faktury VAT, bo to stanowi istotę problemu.

 

W jaki sposób zmieni się kontrola?

Na podstawie informacji otrzymanych ze STIR szef KAS przeprowadza własną analizę z wykorzystaniem posiadanych danych. Administracja skarbowa posiada Centralny Rejestr Danych Podatkowych, który zawiera wszystkie informacje o podatnikach dotyczące np. deklaracji, jednolitych plików kontrolnych, informacji z ZUS, z KRS i CEIDG. KAS na tej podstawie przygotuje czwartą rzecz – ocenę ryzyka KAS-u. STIR może np. ocenić ryzyko wyłudzeń VAT na 70%, a KAS – po dodatkowej analizie – może stwierdzić, że ryzyko to wynosi 90%. Wtedy KAS może zareagować w ten sposób, że rachunki bankowe „znikającego podatnika” zostaną zablokowane. Ponadto KAS przyjdzie z kontrolą do podejrzanych podmiotów, sprawdzi ich faktury i na tej podstawie będzie mógł oszacować zobowiązanie podatkowe. Pozwoli to ograniczyć występowanie sytuacji, kiedy kontrolerzy przychodzą do uczciwej spółki i odmawiają jej zwrotu VAT, bo transakcja była karuzelowa. STIR spowoduje, że kontrola nie będzie szła do uczciwej firmy, tylko pójdzie tam, gdzie faktycznie są pieniądze, a więc do buforów i „znikającego podatnika”,i zrobi to w czasie rzeczywistym. Błyskawiczna analiza informacji, pomimo dużych wolumenów transakcji, pozwoli na natychmiastowe zablokowanie konta i późniejszą interwencję służb. Choć prawdopodobnie u znikającego podatnika nikogo nie zastaniemy, to w obiegu będą jego faktury, ponieważ bufory, które funkcjonują w karuzeli, muszą mieć dokumenty – po to, żeby rozliczać się z urzędem. Na podstawie tych dokumentów, wystawionych przez „znikającego podatnika”, będziemy wiedzieć, ile VAT-u nam się należy. I na tej podstawie będziemy w stanie pobrać VAT od właściwego podmiotu i ochronić przez to uczciwego przedsiębiorcę przed ryzykiem solidarnej odpowiedzialności. STIR zwiększy bezpieczeństwo obrotu.

 

Jakie jest prawdopodobieństwo, że uczciwy przedsiębiorca będzie miał zablokowane konto?

Ryzyko, że uczciwy podatnik będzie miał zablokowane konto, jest bardzo niewielkie. Dlatego, jak już to panu wyjaśniłem, ten system jest nakierowany na to, żeby łapać wyłudzaczy VAT. Jesteśmy w stanie precyzyjnie zdefiniować cechy podmiotów występujących w karuzeli. Na postawie analizy informacji wiemy, który podmiot jest uczciwy i on nie zostanie w ramach tego systemu wskazany do zablokowania. Do takiego podatnika będziemy podchodzić z wyjątkową ostrożnością. Zablokujemy konto jego kontrahentowi, który ma śladowe marże, nikogo nie zatrudnia i posiada jeszcze wiele cech wskazujących na to, że jest tzw. słupem.

 

W jaki sposób STIR wpłynie na ograniczenie „szarej strefy” w branży paliwowej?

Na zmniejszenie „szarej strefy” w branży paliwowej duży wpływ miał pakiet paliwowy i przewozowy. Należy pamiętać, że w karuzelach podatkowych przestępcy muszą mieć kontrolę nad pieniędzmi i towarem. Kontrolę na towarem załatwia w dużym stopniu system SENT (system monitorowania drogowego przewozu towarów, wprowadzony ustawą z 9 marca 2017 r., którego przepisy weszły w życie 17 kwietnia 2017 r. – przyp. red). My zatem już wiemy, jak towar przechodzi, a teraz będziemy również wiedzieć, jak przepływają pieniądze. Będziemy w stanie w stanie dodatkowo uszczelnić system. Nie będzie już możliwości, że ktoś importował paliwo, które krążyło w karuzelach sześć czy osiem razy, a później podmiot znikał i paliwo było wypychane na rynek poniżej kosztów, bo od niego nie został zapłacony VAT. Teraz takich możliwości nie będzie.

Wydaje mi się, że skoro STIR zwiększy wpływy z tytułu VAT, to również powinien zwiększyć wpływy z tytułu akcyzy, bo zniknie nieuczciwa konkurencja ze sprzedaży „na lewo” paliwa wypychanego z karuzeli. Będzie więc coraz mniej miejsca dla nieuczciwych transakcji. Innymi słowy – coraz mniej popytu na paliwo będzie można zaspokoić przy pomocy oszukańczych transakcji

 

STIR to kolejne narzędzie fiskusa do walki z przestępczością. Czy zatem analiza informacji big data będzie odgrywała kluczową rolę w ściganiu oszustów podatkowych i może zastąpić kontrolę fizyczną?

Kontrola fizyczna dokonywana przez funkcjonariuszy KAS nadal będzie elementem tego systemu. Z tym że teraz zostanie ona lepiej ukierunkowana. KAS wyśle kontrolerów faktycznie tam, gdzie jest podejrzenie dużego oszustwa, a nie tak po prostu – wszędzie. Bardzo pomocny w tym względzie jest już Jednolity Plik Kontrolny. Dane otrzymywane od dużych i średnich firm dostarczyły nam wielu ważnych informacji i pozwoliły lepiej profilować kontrolę w terenie.

 

Czy Ministerstwo Finansów szykuje kolejne narzędzia do walki z przestępczością podatkową?

Podstawowym narzędziem uszczelniającym, który już niedługo wejdzie w życie będzie mechanizm podzielonej płatności (ang. split payment). Zapłata w ten sposóbpowoduje, że firma będąca oszustem nie jest w stanie wykorzystać VAT-u do wyłudzenia, bo podatek ten jest już związany z konkretną fakturą. Jeśli więc uczciwy podatnik zostanie wkręcony w karuzelę podatkową, ale VAT zapłaci na osobne konto, będzie wówczas bezpieczny. Te wszystkie narzędzia: SENT, STIR czy split payment, uzupełniają się wzajemnie, zapewniając ochronę uczciwym przedsiębiorcom i zniechęcając oszustów do nielegalnych transakcji.

 

Dziękuję za rozmowę!

Wróć


Fatal error: Uncaught exception Exception with message Query error: Table './pipp_www/tl_search_index' is marked as crashed and last (automatic?) repair failed (DELETE FROM tl_search_index WHERE pid='3803') thrown in system/modules/core/library/Contao/Database/Statement.php on line 283
#0 system/modules/core/library/Contao/Database/Statement.php(254): Contao\Database\Statement->query()
#1 system/modules/core/library/Contao/Search.php(291): Contao\Database\Statement->execute('3803')
#2 system/modules/core/classes/FrontendTemplate.php(310): Contao\Search::indexPage(Array)
#3 system/modules/core/classes/FrontendTemplate.php(121): Contao\FrontendTemplate->addToSearchIndex()
#4 system/modules/core/pages/PageRegular.php(189): Contao\FrontendTemplate->output(true)
#5 index.php(260): Contao\PageRegular->generate(Object(Contao\PageModel), true)
#6 index.php(444): Index->run()
#7 {main}